książki

Krystyna Zbijewska, ORZEŁ W KURNIKU: Z ŻYCIA STANISŁAWA WYSPIAŃSKIEGO, Fundacja Promocji Kultury „Urwany Film”, Kraków 2017.

4 grudnia 2018 r. w Klubie Dziennikarzy „Pod Gruszką” odbyło się spotkanie promocyjne związane z wydaniem przez naszą Fundację książki autorstwa Krystyny Zbijewskiej „Orzeł w kurniku. Z życia Stanisława Wyspiańskiego”. Publikacja jest współfinansowana ze środków Gminy Miejskiej Kraków.

Rozmowy, wspomnieniowe wywiady w Żabnie i Krakowie, w Bochni i na Śląsku z żyjącymi jeszcze osobami, które znały Wyspiańskiego i nierzadko mówią o nim „Staś” lub „wujek”, dziesiątki spotkań z potomkami krewnych, przyjaciół i znajomych Artysty — uzupełnione licznymi kwerendami po archiwach: miejskich, kościelnych, szkolnych, sądowych, po bibliotekach, w starych wydawnictwach i czasopismach — dorzucały fakt po fakcie, kamyczek po kamyczku do żmudnie układanej mozaiki prywatnego życia Artysty. Tworzyły obraz Wyspiańskiego-człowieka pełniejszy i prawdziwszy od tradycyjnie uznanego i przekazywanego.
Ze Wstępu KRYSTYNY ZBIJEWSKIEJ

„Orzeł w kurniku. Rzecz o Wyspiańskim”, pierwsza i najważniejsza książka Krystyny Zbijewskiej miała znakomite recenzje. – „Orzeł w kurniku” przynosi mnóstwo interesujących a nowych, niekiedy rewelacyjnych faktów” – chwalił Wojciech Natanson. – Z przyjemnością czytam książkę Krystyny Zbijewskiej o Wyspiańskim. Ile ciekawych rzeczy, spraw potrafiła wygrzebać w związku z tym niezwykłym człowiekiem. Jak świetnie napisana – wtórował Karol Estreicher. Opinie tę w pełni podzielali czytelnicy.
STANISŁAW DZIEDZIC

Krzysztof Maćkowski, Janusz Mika HORYZONTY TRAKLA. TRAKLS HORIZONTE, Fundacja Promocji Kultury „Urwany Film”, Kraków 2017

Przed Państwem trzecia część naszych traklowskich rozmów. I tym razem zgromadziliśmy na kartach „Horyzontów Trakla. Trakls Horizonte” grono zacnych interlokutorów. Są to: pisarz-eseista Martin Pollack; plastycy Marek Chlanda i Bogdan Achimescu; poeci Miłosz Biedrzycki i Maciej Melecki; reżyser teatralny Paweł Bitka-Zapendowski; historyk Roman Chmełyk oraz dziennikarz Konstanty Gebert (Dawid Warszawski).

Kryterium doboru rozmówców było, tym razem, dwojakie. Po pierwsze – jako autorzy publikacji – rozumiemy „Horyzonty Trakla” jako próbę opowiedzenia o regionie Europy, będącym niegdyś jednym państwem rządzonym przez Habsburgów, z punktu widzenia ludzi związanych z niepodległymi dzisiaj państwami, wchodzącymi jeszcze na początku XX stulecia w skład ck monarchii. Bogdan Achimescu ma – po mieczu – korzenie rumuńskie, Miłosz Biedrzycki – po kądzieli – słoweńskie; Roman Chmełyk jest Ukraińcem, Martin Pollack Austriakiem, a Konstanty Gebert specjalizuje się w tematyce bałkańskiej.
Drugie kryterium zakładało związki rozmówców z twórczością Georga Trakla i to związki – jak zawsze u nas – interdyscyplinarne. Maciej Melecki, szef Instytutu Mikołowskiego jest bowiem wydawcą książki „Trakl. Poezje wszystkie”, Paweł Bitka-Zapendowski od wielu lat tworzy spektakle inspirowane poezją Trakla, z kolei Marek Chlanda przenosi Traklowską frazę w świat sztuk plastycznych.
Interesujące zależności i historyczne zaprzeszłości istniejące między poszczególnymi narodami oraz rozbieżność w pojmowaniu dziejowych zawiłości ostatnich stu lat korespondują więc w „Horyzontach Trakla” z szeroką płaszczyzną interpretacji poezji austriackiego katastrofisty. Ta „jedność w wielości” przekonuje nas po raz kolejny, że postać wybitnego twórcy, który przez swoją śmierć na zawsze związał się z Krakowem, wciąż fascynuje spore grono osób parających się różnymi dziedzinami sztuki i kultury. Pytając ich o fenomen Trakla, mamy wrażenie wspólnych odniesień i odczuć, jakby zbiorowej, niezależnej od siebie Traklowskiej emanacji.

Krzysztof Maćkowski, Janusz Mika PRETEKST TRAKLA. TRAKLS VORWAND, Fundacja Promocji Kultury „Urwany Film”, Kraków 2016

14606364_1199871033389632_941100146919703944_n

To już drugi, po ubiegłorocznym Trakls Krieg. Wojna Trakla, tom naszych rozmów z uczestnikami festiwalu TRAKL-TAT, znakomitymi polskimi literaturoznawcami, historykami, poetami, pisarzami, filmoznawcami.

Postać Georga Trakla, genialnego poety, którego los w ostatnich dniach życia rzucił do Krakowa, jest dla nas pretekstem do opowiedzenia historii o czasach dawno minionych, jak i nam współczesnych.

Pretekst Trakla. Trakls Vorwand to również próba spojrzenia na skutki Wielkiej Wojny z perspektywy różnych narodów. Okazuje się, że to, co dla jednych korzystne, było (i poniekąd jest) zabójcze dla innych. Nikt nie ma tu patentu na stuprocentową „rację historyczną”. Pokłosie tamtych wydarzeń widoczne jest w czasach nam współczesnych, a przytaczany do znudzenia truizm, że „historia lubi się powtarzać” znajduje wciąż nowe odniesienia.

Georg Trakl – choć przywołany jako „pretekst” – jest jednak wciąż głównym bohaterem naszych dyskusji. Szerokie spektrum tematyczne służy nam także zatem dookreśleniu historycznego tła, politycznego tygla i wszelkich sprzeczności, które sto lat temu towarzyszyły radykalnym zmianom zachodzącym w Europie.

W Pretekście Trakla rozmawiamy z prof. ANDRZEJEM LAMEM między innymi o eksperymentowaniu Trakla na sobie samym. O fenomenie różnych środkowoeuropejskich pamięci mówi nam prof. JACEK PURCHLA, a prof. MAREK KARWALA o trudności ze zrozumieniem współczesnej poezji. Z kolei MARCIN ŚWIETLICKI wspomina o swoim braku wiary w genialność dwudziestolatków, MARIUSZ SUROSZ o sile czeskiego stereotypu, KRZYSZTOF VARGA o węgierskim umiłowaniu klęski, zaś JAN TRZUPEK o bitwach, których nie było, a znalazły się w wojennych dokumentalnych filmach.

Poza tym w Pretekście… znajdziecie Państwo wiersze Georga Trakla w tłumaczeniu Andrzeja Lama oraz rozmowę z gościem specjalnym Trakl-Tatu FABIO ZOLLYM.

Książka „Pretekst Trakla. Trakls Vorwand” jest współfinansowana ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego.

Krzysztof Maćkowski, Janusz Mika TRAKLS KRIEG. WOJNA TRAKLA, Fundacja Promocji Kultury „Urwany Film”, Kraków 2015

trakls krieg

Litości promieniste ramiona/ Obejmują rozbite serce.

Ten fragment „Śpiewu uwięzionego kosa” Georga Trakla, wybitnego austriackiego poety początku XX wieku, odnajdziemy na tablicy wiszącej na murach szpitala wojskowego w Krakowie. Tablicy upamiętniającej samobójczą śmierć twórcy. Tablicy, którą od zawsze mijaliśmy, mimowolnie powtarzając Traklowskie strofy, nota bene w tłumaczeniu innego wybitnego poety, Zbigniewa Herberta.

Po latach organizujemy TRAKL-TAT, festiwal, któremu patronuje austriacki dekadent i ekspresjonista. „Trakls Krieg. Wojna Trakla” to zapis rozmów Krzysztofa Maćkowskiego i Janusza Miki z jego uczestnikami, znakomitymi polskimi i austriackimi historykami, filozofami, artystami. Z Emilem Brixem rozmawiają między innymi o Europie Środkowej i micie Galicji, a z prof. Andrzejem Chwalbą o Wielkiej Wojnie i życiu po samobójstwie. Z kolei ks. Józef Bremer SJ opowiada im o kanonierze Wittgensteinie i mistycznym wymiarze milczenia. Łukasz Konieczko mierzy się z odwieczną tajemnicą sztuki, a Tasillo Blittersdorff z koncepcją struktur kulturowych. Opowiada też o zamku, którego nie było.

„Trakls Krieg” to nie tylko opowieść o życiu Georga Trakla, ale – szerzej – o czasach Wielkiej Wojny, a także współczesnej recepcji artystycznej, historycznej i filozoficznej odnoszącej się do wydarzeń sprzed wieku. Opowieść o fenomenie ówczesnej Galicji i jej micie, znajdującym odzwierciedlenie w teraźniejszości.

Książka zawiera także wiersze nagrodzone w Ogólnopolskim Konkursie Poetyckim im. Georga Trakla, który fundacja organizuje wspólnie z Konsulatem Austrii w Krakowie. O pokłosiu tegoż konkursu pisze w eseju „W orbicie Trakla” prof. Marek Karwala, przewodniczący konkursowego jury.

Publikacja jest współfinansowane ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego.

Józef Dużyk POLACY NA CAPRI, Fundacja Promocji Kultury „Urwany Film”, Kraków 2015

POLACY NA CAPRI

Tematyka książki związana jest z wieloletnim pobytem Józefa Dużyka (1928-2000) – jednej z ważniejszych postaci w życiu kulturalnym Krakowa, bibliotekarza, literaturoznawcy, długoletniego pracownika biblioteki Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie – we Włoszech, gdzie kierował biblioteką stacji Polskiej Akademii Nauk w Rzymie. Pokłosiem tego pobytu są książki „Wędrówki włoskie” (1986) oraz „W świątyniach Rzymu” (1996). Nie doczekał Józef Dużyk wydania nie mniej upragnionej przezeń książki o Polakach na Capri, bo choć jej części ukazywały się w różnych periodykach i wydawnictwach naukowych jako pojedyncze szkice, eseje i zbeletryzowane recenzje, pragnął fenomen kulturowy, historyczny i krajobrazowy tej niezwykle malowniczej wyspy, położonej w pobliżu Neapolu, przedstawić w zintegrowanej, komplementarnej perspektywie. Teksty zebrane w „Polakach na Capri” tworzą wielowątkowy wizerunek osławionej zdarzeniami, sięgającymi czasów i osoby cesarza Tyberiusza, wyspy obdarzonej niepowtarzalną urodą, o intrygujących na poły legendarnych opowieściach z nią związanych. Capri pod piórami najprzedniejszych poetów i pisarzy (m.in. Władysława Orkana, Marii Kuncewiczowej, Romana Brandstaettera, Zdzisława Herlinga-Grudzińskiego) nęciła i rozbudzała wyobraźnię Polaków.

„Józef Dużyk, znawca zarówno epoki Młodej Polski, jak i polskich urzeczeń Italią, przede wszystkim zaś – Rzymem, w swojej ostatniej książce prowadzi nas na Capri, >>wyspę piękniejszą nad ludzką możliwość wyrazu, nasyconą mitami i historią<<. Prowadzi nas szlakiem znakomitych polskich twórców: od Juliusza Słowackiego, poprzez Jana Parandowskiego, Romana Brandstaettera po Gustawa Herlinga-Grudzińskiego i cytowaną wyżej Marię Kuncewiczową. Jednak oprócz nich, magiczna wyspa zachwyciła dziesiątki pisarzy i poetów, tych znanych, ale także i tych całkiem już dziś zapomnianych. Dobrze się więc stało, że ta pełna uroku książka, złożona przez Autora w Wydawnictwie Literackim w 1987 roku, ujrzała wreszcie – dzięki Fundacji Promocji Kultury „Urwany Film”, Gminie Kraków i Śródmiejskiemu Ośrodkowi Kultury – światło dzienne. Smutno, że tak niezasłużenie i niepotrzebnie przeleżała się w redakcyjnej szufladzie, a jej Autor nie może się już nią – wraz z miłośnikami włoskich wędrówek – cieszyć”.
Dr KAROLINA GRODZISKA (Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie)

„Niezwykła to książka, wyłamująca się z wszelkich schematów. Na poły krajoznawcza, ale i zarazem – historyczna. Jest to podana w obrazach historia Capri, ale nade wszystko historia ludzi, którzy na niej mieszkali, którzy ją odwiedzali, którzy o niej pisali. Czytelnik znajdzie w niej fascynujące opowieści z dziejów starożytnych, ale głównie o piszących o Capri polskich poetach i artystach, prozaikach i reportażystach. Smakosze niespodzianek znajdą tu niezwykłą historię stworzonego w willi Certosella przez Jana Stykę Muzeum „Quo vadis”. Turysta-obieżyświat znajdzie kompetentne opisy rozlicznych zabytków wyspy. A miłośnik poezji zachwyci się poetyckimi opisami jednego ze skarbów Wyspy: Lazurowej Groty. Jestem pewien, że każdy czytelnik tej książki, uwiedziony erudycją i swadą pisarską Józefa Dużyka, wcześniej czy później zdecyduje się na wyprawę na Capri. A jeśli warunki mu na to nie pozwolą, zapamięta jedno: że tuż obok Neapolu znajduje się jedno z arcydzieł natury: Wyspa Homerowych Syren!”
prof. FRANCISZEK ZIEJKA
(Uniwersytet Jagielloński, Społeczny Komitet Ochrony Zabytków Krakowa)

Książka powstała przy współpracy ze Śródmiejskim Ośrodkiem Kultury w Krakowie. Publikacja jest współfinansowana ze środków Gminy Miejskiej Kraków.